Przebarwienia na twarzy: skąd się biorą i jak je skutecznie usunąć

Jak wygląda przebarwienie na twarzy i skąd się bierze?

Zacznijmy od tego, co dzieje się w skórze. Melanina to barwnik, którego zadaniem jest ochrona materiału genetycznego komórek naskórka przed promieniowaniem ultrafioletowym; nie pełni funkcji estetycznej. Kiedy melanocyty, czyli komórki barwnikowe, gromadzą się w skupiska albo nierówno rozprowadzają barwnik, powstają ciemniejsze plamki i przebarwienia.

Żeby plama była widoczna, zwykle muszą zajść dwie rzeczy naraz: barwnika powstaje za dużo i odkłada się nierówno. Sam nadmiar bez zaburzonego rozmieszczenia nie dałby widocznego efektu. Tak opisuje to BasicLab; podobnie mechanizm ujmuje La Roche-Posay, wskazując na nieprawidłową pracę melanocytów, która prowadzi do nadprodukcji melaniny.

Wyzwalaczy jest kilka i często działają razem. Promieniowanie słoneczne bez ochrony pobudza komórki barwnikowe do produkcji melaniny, co oprócz poparzeń może prowadzić do przebarwień. Do tego dochodzą zmiany hormonalne, między innymi w ciąży i menopauzie, leki fotouczulające oraz genetyka.

Osobny wątek to hormony. Estrogen i progesteron mogą stymulować nadprodukcję melaniny, szczególnie gdy skóra jest wystawiona na słońce. Wysokie stężenia tych hormonów mogą pobudzać wytwarzanie melanotropiny przez przysadkę i działać na same melanocyty. Skutek to melasma, nazywana ostudą: plamy wyłącznie na twarzy, o nieregularnym kształcie i ciemnobrązowym odcieniu.

Nie każda plama reaguje tak samo na pielęgnację. Przebarwienia naskórkowe, czyli płytkie i brązowe, rozjaśniają się łatwiej. Głębsze, skórne, wymagają pomocy specjalisty, a mieszane reagują na kosmetyki tylko częściowo. Przy uporczywych zmianach warto skonsultować się z dermatologiem.

Dlaczego akurat na twarzy pojawia się ich najwięcej?

Twarz dostaje najwięcej światła i najdłużej je pamięta. Melanina, barwnik produkowany przez melanocyty, czyli komórki barwnikowe w naskórku, ma jedno zadanie: chronić materiał genetyczny komórek naskórka przed promieniowaniem ultrafioletowym. Nie pełni funkcji estetycznej, choć to ją widzimy na co dzień.

Kiedy melanocyty gromadzą się w skupiska albo nierówno rozprowadzają barwnik, powstają ciemniejsze plamki, piegi i przebarwienia. Widać je tam, gdzie skóra jest najcieńsza i najmniej osłonięta, a więc na twarzy. Stąd tak często pytanie o przebarwienia skórne na twarzy.

W badaniu ankietowym z użyciem kwestionariusza DLQI na 86 osobach z przebarwieniami pozapalnymi i ostudą 34,9% ankietowanych odczuwało duży wpływ przebarwień na jakość życia, jak podaje Repozytorium UJ. To pokazuje, że mówimy o czymś więcej niż o defekcie kosmetycznym.

Warto rozdzielić rodzaje, bo od tego zależy, co w ogóle ma sens. Przebarwienia naskórkowe są płytkie i łatwe do rozjaśnienia, przebarwienia skórne są głębokie i wymagają pomocy specjalisty, a mieszane reagują tylko częściowo na kosmetyki. Zanim kupisz serum na przebarwienia, ustal, z czym masz do czynienia.

Skoro najczęstszym wyzwalaczem jest promieniowanie słoneczne, ochrona przeciwsłoneczna nie jest dodatkiem do rutyny, tylko jej podstawą. Filtr SPF, czyli wskaźnik informujący, jak produkt chroni przed promieniowaniem ultrafioletowym, nakładaj codziennie, także zimą i w pochmurne dni, bo nowe plamy powstają właśnie wtedy, gdy odpuszczasz.

Czy to przebarwienie naskórkowe, skórne, czy melasma?

Zanim ocenisz, czy kosmetyk ma szansę cokolwiek zmienić, sprawdźmy, co dzieje się w skórze. Melanocyty, czyli komórki barwnikowe, produkują melaninę. Gdy pracują nieprawidłowo, barwnik odkłada się nierównomiernie i powstają widoczne plamy.

Melanina nie jest wrogiem. Jej zadaniem jest ochrona materiału genetycznego komórek naskórka przed promieniowaniem ultrafioletowym. To barwnik ochronny, a nie defekt estetyczny.

Przebarwienia dzielimy przede wszystkim po głębokości. Naskórkowe są płytkie i stosunkowo łatwe do rozjaśnienia. Skórne leżą głębiej i wymagają pomocy specjalisty, a mieszane reagują tylko częściowo na kosmetyki.

Melasma, nazywana ostudą, to osobna historia. Występuje wyłącznie na twarzy, ma nieregularny kształt i ciemnobrązowy odcień, a jej przyczyną są zmiany hormonalne. Pojawia się najczęściej u kobiet w ciąży, przyjmujących antykoncepcję lub w trakcie terapii hormonalnej.

Przebarwienia hormonalne mają wspólny mechanizm. Estrogeny i progesteron mogą stymulować nadprodukcję melaniny, szczególnie gdy skóra jest wystawiona na słońce. Dlatego przy podwyższonym poziomie tych hormonów ochrona przeciwsłoneczna przestaje być dodatkiem, a staje się podstawą.

Osobno warto spojrzeć na plamy soczewicowate, czyli tak zwane plamy starcze. Najczęściej pojawiają się u osób po 40. roku życia i są skutkiem fotostarzenia, czyli nagromadzonej ekspozycji na słońce.

Jest jeszcze jedna kategoria: przebarwienia pozapalne. Zostają po stanie zapalnym skóry, na przykład po trądziku. Dlatego tak często wracają do tematu osoby, które zmagały się z wypryskami.

Zanim wybierzesz kosmetyk, sprawdź, gdzie Twoja plama leży. Jeśli jest płaska, jasnobrązowa i rozjaśnia się pod wpływem pielęgnacji, prawdopodobnie działa na nią naskórek. Jeśli jest głęboka i szaroniebieska, sama pielęgnacja zwykle nie wystarczy.

Od czego zacząć, zanim sięgniesz po kosmetyk na przebarwienia?

Zanim kupisz krem na przebarwienia, sprawdźmy, co dzieje się w skórze, bo od tego zależy, czy w ogóle jest sens. Melanina, barwnik skóry, nie pełni funkcji estetycznej. Jej głównym zadaniem jest ochrona materiału genetycznego komórek naskórka, czyli najbardziej zewnętrznej warstwy skóry, przed promieniowaniem ultrafioletowym. Problem zaczyna się, gdy melanocyty, komórki produkujące ten barwnik, gromadzą się w skupiska albo nierównomiernie rozprowadzają pigment. Tak powstają ciemniejsze plamki i przebarwienia.

Zanim sięgniesz po serum na przebarwienia, ustal, z czym masz do czynienia. Przebarwienia naskórkowe są płytkie i stosunkowo łatwo je rozjaśnić. Przebarwienia skórne leżą głębiej i wymagają pomocy specjalisty. Mieszane reagują na kosmetyki tylko częściowo. Jeśli więc po kilku tygodniach nie widzisz różnicy, to nie jest dowód, że produkt jest zły. Być może plama jest po prostu głębiej, niż sięga działanie kremu.

Kolejność działań ma większe znaczenie niż sam wybór kosmetyku:

1. Zabezpiecz skórę filtrem codziennie, także zimą i w pochmurne dni. Bez ochrony przeciwsłonecznej nowe plamy będą powstawać, a inne działania nie przyniosą trwałych efektów.
2. Ustal, co wyzwala przebarwienia w Twoim przypadku. Promieniowanie słoneczne, zmiany hormonalne, leki fotouczulające, genetyka. Od tego zależy, na czym warto się skupić.
3. Sprawdź, czy w składzie są inhibitory tyrozynazy, czyli składniki, które ograniczają produkcję barwnika: kwas azelainowy, witamina C, niacynamid, arbutyna.
4. Dołącz składnik złuszczający, na przykład kwas glikolowy albo retinol. Złuszczanie pomaga usuwać nagromadzony barwnik z powierzchni skóry.
5. Daj sobie czas. Pierwsze widoczne efekty rozjaśniania pojawiają się zwykle po 4-8 tygodniach konsekwentnego stosowania.

Przy uporczywych plamach, które nie reagują na pielęgnację, warto skonsultować się z dermatologiem. Jeśli w ciąży lub w trakcie terapii hormonalnej zauważysz nowe przebarwienia, zacznij od codziennego filtra, zanim sięgniesz po kosmetyk rozjaśniający.

Które składniki w kosmetykach mają sens przy przebarwieniach?

To, co dzieje się w skórze, decyduje o doborze składników. Melanocyty, czyli komórki barwnikowe, mogą zbierać się w skupiska albo nieprawidłowo rozprowadzać barwnik. Wtedy powstają ciemniejsze plamki, piegi i przebarwienia. Żeby plama była widoczna, muszą zajść dwa procesy naraz: nadmierna produkcja melaniny i jej nierównomierne gromadzenie się w skórze.

Melanina sama w sobie nie jest winowajcą. Jej zadaniem jest ochrona materiału genetycznego komórek naskórka przed promieniowaniem ultrafioletowym. To barwnik, który działa jak parasol nad jądrem komórki, a nie ozdoba. Problem zaczyna się, gdy melanocyty produkują go za dużo albo rozprowadzają nierówno.

Przy przebarwieniach liczy się też głębokość. Przebarwienia naskórkowe są płytkie i zwykle łatwiej je rozjaśnić. Przebarwienia skórne leżą głębiej i wymagają pomocy specjalisty. Mieszane reagują tylko częściowo na kosmetyki. Zanim więc kupisz serum, sprawdź, z czym masz do czynienia.

W rozjaśnianiu przebarwień szczególnie przydatne są inhibitory tyrozynazy, czyli składniki ograniczające aktywność enzymu odpowiedzialnego za produkcję barwnika. Należą do nich kwas azelainowy, witamina C, niacynamid i arbutyna. Druga grupa to składniki złuszczające: kwas glikolowy i retinol.

Niacynamid jest często opisywany jako składnik wspierający barierę skóry, a witamina C jako przeciwutleniacz. Retinol, czyli pochodna witaminy A, wspomaga odnawianie naskórka. Kwasy złuszczające działają podobnie, tylko silniej, dlatego przy nich warto zachować ostrożność.

Efekty wymagają czasu i regularności. Pierwsze widoczne rezultaty pojawiają się zwykle po 4-8 tygodniach konsekwentnego stosowania odpowiednich kosmetyków, tak podaje BasicLab. Bez codziennej ochrony przeciwsłonecznej inne działania nie przyniosą trwałych efektów, bo nowe plamy będą stale powstawać. Filtr, czyli produkt z oznaczeniem SPF chroniącym przed promieniowaniem UV, to podstawa.

Przy następnych zakupach zrób jedno: sprawdź na etykiecie, czy w składzie jest inhibitor tyrozynazy albo składnik złuszczający, i dopasuj go do tego, jak głęboko sięgają Twoje przebarwienia. Jeśli plamy są ciemne, nieregularne i sięgają głębiej, zamiast kolejnego serum zaplanuj wizytę u dermatologa.

Ile czasu potrzeba, żeby zobaczyć efekt i co robić, gdy go nie ma?

Rozjaśnianie przebarwień to proces, nie jednorazowy zabieg. W materiałach, które czytamy, powtarza się jedna informacja o czasie: pierwsze widoczne efekty stosowania odpowiednich kosmetyków pojawiają się zwykle po 4-8 tygodniach regularnego używania. To ważne, bo wiele osób rezygnuje po kilku dniach, nie dając formule szansy zadziałać. Skóra odnawia się warstwami, a barwnik zalega w naskórku, więc zmiana kolorytu musi potrwać.

Jeśli po tym okresie nie widzisz różnicy, sprawdźmy dwie rzeczy. Pierwszą jest ochrona przeciwsłoneczna: bez codziennego stosowania filtra inne działania nie przyniosą trwałych efektów, bo nowe plamy będą stale powstawać. Drugą jest dobór składników. W materiałach źródłowych wymienia się inhibitory tyrozynazy, czyli składniki, które ograniczają aktywność enzymu biorącego udział w produkcji melaniny: kwas azelainowy, witaminę C, niacynamid i arbutynę. Obok nich pojawiają się składniki złuszczające, takie jak kwas glikolowy i retinol, które pomagają usuwać nagromadzony barwnik z powierzchni skóry.

Zanim zmienisz produkt, zastanów się, czy używasz go konsekwentnie i czy nie dokładasz do rutyny zbyt wielu nowości naraz. Serum na przebarwienia z jednym inhibitorem tyrozynazy plus osobny krem z filtrem to prostszy układ niż pięć produktów, których nie sposób stosować regularnie. Jeśli przebarwienia są głębokie, nie reagują na kosmetyki albo pojawiły się nagle, warto skonsultować się z dermatologiem. Specjalista oceni, z jakim rodzajem przebarwień masz do czynienia i czy potrzebne jest inne działanie niż domowa pielęgnacja.

Na koniec jedna praktyczna rzecz: zrób zdjęcie twarzy w tym samym świetle i zapisz datę rozpoczęcia nowej rutyny. Po ośmiu tygodniach porównasz zdjęcia obok siebie i zobaczysz, czy koloryt skóry faktycznie się zmienia, czy tylko wydaje Ci się, że tak jest.