Co to jest kwas hialuronowy i skąd się bierze w organizmie?
Kwas hialuronowy to polisacharyd, czyli długi łańcuch cukrów prostych, należący do grupy glikozaminoglikanów. Cząsteczka składa się z dwóch naprzemiennie łączących się cukrów: kwasu D-glukuronowego i N-acetyloglukozaminy. Co ciekawe, ma identyczną budowę chemiczną u bakterii i ssaków, dlatego jest jednym z najbardziej uniwersalnych związków w przyrodzie. W organizmie występuje najczęściej w formie soli sodowej, czyli hialuronianu sodu.
Nie musisz go nikąd dostarczać z zewnątrz, bo organizm produkuje go sam. U dorosłego człowieka o masie 70 kg znajduje się około 15 gramów kwasu hialuronowego, a jedna trzecia tej ilości jest codziennie wymieniana na nowe cząsteczki. Najwięcej jest go w skórze, gdzie stanowi ponad połowę całkowitej ilości w organizmie. Obecny jest też w mazi stawowej i ciałku szklistym oka. Po raz pierwszy wyizolowano go i opisano w 1934 roku, a źródłem było ciało szkliste oka bydlęcia.
W skórze kwas hialuronowy odpowiada za napięcie i jędrność, a także wpływa na komórki produkujące kolagen i elastynę. W stawach działa jak naturalny smar, chroniąc chrząstki przed ścieraniem i amortyzując wstrząsy. Jego zdolność do wiązania wody jest trudna do wyobrażenia: potrafi związać nawet tysiąc razy więcej wody niż wynosi jego masa. Z wiekiem organizm produkuje go coraz mniej, co prowadzi do utraty elastyczności skóry i dolegliwości stawowych.
Jak kwas hialuronowy wiąże wodę i co to daje skórze?
Kwas hialuronowy to polisacharyd, czyli cząsteczka zbudowana z wielu cukrów połączonych w łańcuch. Powstaje z dwóch naprzemiennie łączących się cukrów prostych: kwasu D-glukuronowego i N-acetyloglukozaminy. W organizmie występuje najczęściej w formie soli sodowej, czyli hialuronianu sodu, i właśnie tę nazwę zobaczysz na etykiecie. Cząsteczka ma tę samą budowę chemiczną u bakterii i ssaków, dlatego jest jednym z najbardziej uniwersalnych związków w przyrodzie.
Siła kwasu hialuronowego siedzi w wodzie. Potrafi związać ogromne ilości wody w stosunku do własnej masy, a pojedyncza cząsteczka przyciąga wokół siebie wiele cząsteczek wody. W skórze działa więc jak biologiczna gąbka: wypełnia przestrzenie między komórkami i utrzymuje w nich wodę. Skutek jest taki, że skóra jest naprężona i jędrna, a to przekłada się na jej wygląd i elastyczność.
Warto rozróżnić, gdzie ta woda trafia, bo od tego zależy rola kwasu hialuronowego w kosmetyku. Według Gemini wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy zostaje na powierzchni skóry i ogranicza ucieczkę wody, natomiast małocząsteczkowy wnika w głębsze warstwy i nawilża je od wewnątrz. To dlatego w jednym serum często spotkasz kilka form o różnej masie cząsteczkowej. Zgodnie z BasicLab w kosmetykach występują trzy: hialuronian sodu, hydrolizowany kwas hialuronowy i acetylowany hialuronian sodu, który tworzy na skórze film chroniący przed utratą wody.
Przy zakupie serum sprawdź, czy na liście składników obok hialuronianu sodu stoi któraś z form o niższej masie cząsteczkowej. To podpowiada, czy produkt działa głównie na powierzchni, czy sięga głębiej.
W jakich formach kwas hialuronowy występuje w kosmetykach?
Na etykiecie nie znajdziesz zwykle napisu „kwas hialuronowy”. Producenci podają nazwę według INCI, czyli międzynarodowego wykazu składników, a tam kwas hialuronowy występuje w trzech formach: hialuronianu sodu, hydrolizowanego kwasu hialuronowego oraz acetylowanego hialuronianu sodu. Hialuronian sodu to sól, w jakiej kwas hialuronowy występuje naturalnie w organizmie, między innymi w skórze, stawach i oczach. W serum, kremie czy masce pełni rolę składnika nawilżającego. Acetylowany hialuronian sodu powstaje przez modyfikację cząsteczki tak, żeby lepiej przywierała do powierzchni skóry i tworzyła na niej film ograniczający ucieczkę wody.
Różnice między formami wynikają z masy cząsteczkowej, czyli wielkości cząsteczki. Im mniejsza cząsteczka, tym większa jej zdolność do wnikania w głębsze warstwy skóry. Wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy zostaje na powierzchni i chroni skórę przed utratą wody, małocząsteczkowy wnika głębiej i nawilża od wewnątrz, a średniocząsteczkowy działa na zewnętrznej warstwie naskórka. Hydrolizowany kwas hialuronowy to właśnie forma o niskiej masie cząsteczkowej, którą w wielu formułach opisuje się jako wspierającą regenerację i funkcje bariery hydrolipidowej.
Warto wiedzieć, że kwas hialuronowy w organizmie występuje najczęściej jako hialuronian sodu, a nie jako wolny kwas. Dlatego obie nazwy na etykiecie opisują tę samą rodzinę cząsteczek, tylko w różnej postaci. Jeśli szukasz nawilżenia skóry, zwróć uwagę, czy w składzie obok formy wielkocząsteczkowej jest też forma o niższej masie, bo jedna działa na powierzchni, a druga w głębszych warstwach. Sprawdź etykietę swojego serum i zapisz, którą formę producent wymienił jako pierwszą, to podpowiada, na jakim działaniu zależało mu najbardziej.
Jak kwas hialuronowy działa w stawach, oku i po podaniu doustnym?
W stawach kwas hialuronowy jest głównym składnikiem mazi stawowej, czyli płynu, który wypełnia przestrzeń między powierzchniami stawowymi. Odpowiada za jej lepkość, smarowanie i rozprowadzanie substancji odżywczych, a chrząstkę odżywia i chroni jak bufor mechaniczny przed zgniataniem. W praktyce działa więc podobnie jak smar, który zmniejsza tarcie i amortyzuje wstrząsy, żeby chrząstki wolniej się ścierały.
Oko to drugie miejsce, w którym kwas hialuronowy pojawia się naturalnie, między innymi w ciele szklistym. Krople z kwasem hialuronowym stosuje się przy zespole suchego oka: poprawiają nawilżenie rogówki i zmniejszają podrażnienia. To jedyna forma stosowania, w której kwas hialuronowy trafia bezpośrednio na powierzchnię oka, więc nie mylmy jej z kremem ani żelem do twarzy.
Trzecia droga to podanie doustne. Badania naukowe wskazują, że przyjmowanie kwasu hialuronowego w dawkach od 120 do 240 mg dziennie przez kilka tygodni poprawia nawilżenie skóry, zmniejsza jej suchość i redukuje widoczność zmarszczek. To jedyne liczby, jakie znamy na poparcie tej drogi, i dotyczą one konkretnych dawek oraz okresu, a nie dowolnego suplementu z półki.
Zanim sięgniesz po suplement, sprawdź na etykiecie, jaka to forma kwasu hialuronowego i ile substancji zawiera porcja. Jeśli temat dotyczy stawów lub oczu, a objawy są uporczywe, warto skonsultować się z lekarzem, bo suplement nie zastąpi diagnostyki.
Jak wygląda zabieg z kwasem hialuronowym i od czego zależy jego trwałość?
W gabinecie kwas hialuronowy podaje się cienką igłą, a samo wstrzyknięcie zajmuje zwykle od 30 do 45 minut. Zabieg stosuje się między innymi do wygładzania zmarszczek, spłycenia blizn i lepszego wypełnienia policzków, jako alternatywę dla operacji plastycznych odmładzających twarz. To informacja o tym, jak wygląda procedura, a nie obietnica efektu: o tym, co dzieje się później, decyduje już konkretny preparat i sposób jego podania.
Trwałość zależy przede wszystkim od stopnia usieciowania. Usieciowany kwas hialuronowy ma większą gęstość i inaczej wiąże cząsteczki wody, dzięki czemu dłużej utrzymuje się w tkance. Ta forma jest też najbardziej odporna na hialuronidazę, czyli enzym rozkładający kwas hialuronowy, i właśnie po nią sięga się przy przywracaniu objętości twarzy, wypełnianiu bruzd oraz tak zwanej wolumetrii. Im mocniej usieciowany preparat, tym wolniej organizm go rozkłada.
Drugi czynnik to miejsce podania i masa cząsteczkowa. Kwas hialuronowy jest substancją biokompatybilną, a działania niepożądane po zabiegu występują rzadko i mają łagodny charakter. Przy uporczywych lub niepokojących objawach po zabiegu warto skonsultować się z lekarzem. Jeśli rozważasz taki krok, zapytaj w gabinecie, jaki preparat ma zostać użyty i jak jest usieciowany, żeby wiedzieć, czego dotyczy decyzja.
Kiedy warto zachować ostrożność przy kwasie hialuronowym?
Kwas hialuronowy jest substancją biokompatybilną, a działania niepożądane występują rzadko i mają łagodny charakter. To nie znaczy, że każda forma i każde zastosowanie są dla Ciebie równie odpowiednie. Najwięcej ostrożności wymaga zabieg z wstrzyknięciem: kwas usieciowany jest najbardziej odporny na działanie enzymu hialuronidazy, czyli substancji rozkładającej kwas hialuronowy, i właśnie dlatego wykorzystuje się go do przywracania objętości twarzy oraz wypełniania bruzd. Stopień usieciowania decyduje o gęstości, zdolności wiązania wody i trwałości, więc efekt i czas utrzymania zależą od tego, co dokładnie zostało wstrzyknięte.
W kosmetykach kwas hialuronowy występuje w trzech formach: hialuronianu sodu, hydrolizowanego kwasu hialuronowego i acetylowanego hialuronianu sodu. Im mniejsza cząsteczka, tym większa zdolność wnikania w głębsze warstwy skóry, a wielkocząsteczkowy kwas utrzymuje się na powierzchni i chroni skórę przed utratą wody. Serum z jednym rodzajem cząsteczki działa więc inaczej niż produkt łączący kilka form. Zanim uznasz, że kwas hialuronowy „nie działa”, sprawdź, jaka forma jest w składzie i czy w formule jest też składnik ograniczający parowanie wody.
Osobny temat to suplementacja i krople do oczu. Badania naukowe wskazują, że doustne przyjmowanie kwasu hialuronowego w dawkach od 120 do 240 mg dziennie przez kilka tygodni poprawia nawilżenie skóry i redukuje widoczność zmarszczek, a preparaty w formie kropli przynoszą ulgę osobom z zespołem suchego oka. Pamiętaj jednak, że suplement to nie kosmetyk i przy chorobach przewlekłych lub przyjmowaniu leków zapytaj lekarza, zanim włączysz go do rutyny. Jeśli po kosmetyku pojawia się pieczenie lub zaczerwienienie, odstaw go i obserwuj skórę.
